ข้อมูลทั่วไป : วาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม (จ.มหาสารคาม)

ก

ปรับขนาด
ตัวอักษร

จังหวัดมหาสารคาม ยินดีต้อนรับเข้าสู่เว็บไซต์จังหวัดมหาสารคาม สอบถามข้อมูลทั่วไป ให้น้องปูแป้งช่วงแนะนำ

ข้อมูลทั่วไป : วาปีปทุม

ประวัติความเป็นมา
อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2424 พระเจริญราชเดช (อึ่ง) เจ้าเมืองมหาสารคามได้มีดำริตั้งเมืองขึ้นอีก 2 เมือง คือ บ้านหนองบัวโพนาเลา ให้ท้าวสุริยวงษ์ (บุญมี) เป็นเจ้าเมือง และขอท้าวมหาพรม (ย่าง) เป็นอรรคฮาต ซึ่งเป็นบุตรของพระญาติขันติวงษาศรีรัง อีกที่หนึ่งคือ บ้านวังทาหอช่วง โดยให้ท้าวสุริยโย (เสือ) บุตรโพธิราช เป็นเจ้าเมือง ครั้นต่อมา พ.ศ. 2425 สมัยราชกาล ที่ ได้ทรงแต่งตั้งบ้านหนองบัวโพทานาเลา เป็นเมืองวาปีปทุม และตั้งท้าวสุริยวงษ์ เป็นพระพิทักษ์นรากรและตั้งบ้านหนองวังหอช่วง เป็นเมืองโกสุมพิสัย แล้วตั้งพระยาสุนทรพิพิธเป็นเจ้าเมือง โดยให้ชื่อเจ้าเมือง ทั้งสองสอดคล้องกัน คือ พระพิทักษ์นรากร พระสุนทรพิพิธ ต่อมาพระพิทักษ์นรากรได้เดินทางไปรับ สารตราตั้งกลับมาถึงพุทไธสง เกิดล้มป่วยและถึงแก่กรรม ท้าวโพธิสาร (อุ่น) จึงได้รับคัดเลือกให้เป็น พระพิทักษ์นรากร คนใหม่ แล้วจึงปรึกษาพระมหาพรหมว่า เมืองวาปีปทุมมีชัยภูมิไม่สมบูรณ์ ไม่เหมาะสม จึงได้เลือกเอาริมหนองแสง ตั้งขึ้นเป็นที่ทำการขึ้นใหม่และได้ทำนุบำรุงบ้านเมืองและสร้างวัดขึ้นหลายวัด เช่น วัดโสมนัสประดิษฐ์ จนกระทั่งถึง พ.ศ. 2444 ทางราชการหัวเมืองมณฑลอีสานได้ยุบเมืองจัตวา ตรี โท เป็นอำเภอ โดยตัดคำว่า "เมือง" อก แต่พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) เจ้าเมืองวาปีปทุม ได้ขอกราบบังคมทูลเกล้าฯ ขอชื่ออำเภอให้คงคำว่า "เมือง" ไว้ดังเดิม ชื่อว่า "อำเภอเมืองวาปีปทุม" จนถึง พ.ศ. 2464 ทางราชการจึงได้ตัดคำว่า "เมือง" ออกโดยใช้ชื่อว่า "อำเภอวาปีปทุม" จนถึงปัจจุบัน อำเภอวาปีปทุม นับเป็นอำเภอที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานและก่อตั้งมาจนถึงปัจจุบันครบ 136 ปี และยังมีประวัติศาสตร์ที่ทรงคุณค่ากล่าวคือ เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2514 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 16 บ้านกอก ตำบลหัวเรือ โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ บ้านแดง ตำบลหนองแสงและโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 18 บ้านเหล่าก้างปลา ตำบลโพธิ์ชัย อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม เป็นอำเภอเดียวของจังหวัดมหาสารคาม ที่ได้รับพระมหากรุณาธิคุณทรงรับโรงเรียนที่ประสบวาตภัยทั้ง 3 โรงเรียนไว้ในพระบรมราชานุเคราะห์ และพระราชทานนามว่าโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 16 โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 17 และโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 18 อำเภอวาปีปทูม จังหวัดมหาสารคาม ตามลำดับ
เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2514 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 16 บ้านกอก ตำบลหัวเรือ โรงเรียน ราชประชานุเคราะห์ 17 บ้านแดง ตำบลหนองแสง และโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 18 บ้านเหล่าก้างปลา
ตำบลโพธิ์ชัย อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม
คำขวัญอำเภอวาปีปทุม
"เมืองนักปราชญ์ ชาตินักสู้
ผ้าไหมเลิศหรู เฟื่องฟูกลองยาว
แหลงอู่ข้าวจ่อใหญ่ ถิ่นไทยบัวงาม "
ด้านกายภาพ
ที่ตั้ง อำเภอวาปีปทุมเป็นอำเภอหนึ่งใน ๑๓ อำเภอ ของจังหวัดมหาสารคาม ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดมหาสารคาม ห่างจากตัวจังหวัดระยะทาง 40 กิโลเมตร มีพื้นที่ 605.77 ตารางกิโลเมตร หรือ 378,606.25 ไร่
มีอาณาเขตติดกับอำเภอใกล้เคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับ อำเภอเมืองมหาสารคาม อำเภอแกดำ จังหวัฒมหาสารคาม อำเภอศรีสมเด็จจังหวัดร้อยเอ็ด
ทิศใต้ ติดต่อกับ อำเภอนาดูน อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม
ทิศตะวันออก ติดต่อกับ อำเภอจตุรพักตรพิมาน อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด
ทิศตะวันตก ติดต่อกับ อำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม
การปกครองและประชากร
อำเภอวาปีปทุมแบ่งเขตการปกครองออกเป็นตำบล 15 ตำบล หมู่บ้าน 241 หมู่บ้าน เทศบาลตำบล 1 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 15 แห่ง ประชากรทั้งสิ้น 107,506 คน ชาย 53,444 คน หญิง 54,062 คน ความหนาแน่นของประขากรเท่ากับ 180 คน ต่อตารางกิโลเมตร
การบริหารราชการในพื้นที่อำเภอวาปีปทุม
หน่วยงานราชการส่วนภูมิภาคระดับจังหวัด
1) สำนักงานที่ดินจังหวัดมหาสารคาม สาขาวาปีปทุม
2) สำนักงานสรรพากรจังหวัดมหาสารคาม สาขาวาปีปทุม
หน่วยงานราชการกลาง จำนวน 1 แห่ง คือ
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษามหาสารคาม เขต 2
หน่วยงานราชการส่วนระดับภูมิภาคระดับอำเภอ จำนวน 8 แห่ง ดังนี้
1) สำนักงานเกษตรอำเภอ
2) สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ
3) สำนักงานสัสดีอำเภอ
4) สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ
5) สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ
6) สำนักงานประมงอำเภอ
7) สำนักงานวัฒนธรรมอำเภอ
8) ศูนย์บริการการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.)
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 16 แห่ง ดังนี้
1) เทศบาลตำบลวาปีปทุม
2) องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแสง
3) องค์การบริหารส่วนตำบลหัวเรือ
4) องค์การบริหารส่วนตำบลแคน
5) องค์การบริหารส่วนตำบลข้ามป้อม
6) องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านหวาย
7) องค์การบริหารส่วนตำบลประชาพัฒนา
8) องค์การบริหารส่วนตำบลนาข่า
9) องค์การบริหารส่วนตำบลเสือโก้ก
10) องค์การบริหารส่วนตำบลงัวบา
11) องค์การบริหารส่วนตำบลดงใหญ่
12) องค์การบริหารส่วนตำบลหนองไฮ
13) องค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์ชัย
14) องค์การบริหารส่วนตำบลหนองทุ่ม
15) องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแสน
16) องค์การบริหารส่วนตำบลโคกสีทองหลาง
หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ จำนวน 1 แห่ง
การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค PEA อำเภอวาปีปทุม
ธนาคาร จำนวน 5 แห่ง
1. สหกรณ์
2. ธนาคารออมสิน
3. ธนาคารกสิกรไทย
4. ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ( ธ.ก.ส. ) สาขาวาปีปทุม
5. ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ( ธ.ก.ส. ) สาขาตลาดวาปีปทุม
ธนาคารไทยพาณิชย์ จำนวน 10 แห่ง
1. สหกรณ์การเกษตรวาปีปทุม จำกัด
2. สหกรณ์การเกษตรกลุ่มบ้านหวาย จำกัด
3. สหกรณ์การเกษตรตำบลหัวเรือ จำกัด
4. เครดิตยูเนี่ยนบ้านหวาย จำกัด
5. สหกรณ์การเกษตรตำบลแคน จำกัด
6. สหกรณ์การเกษตรรวมพลัง 38 จำกัด
7. สหกรณ์โรงสีข้าวสระแก้ว จำกัด
8. สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนหนองแวงบก หนองไผ่ล้อม จำกัด
9. สหกรณ์ปศุสัตว์วาปีปทุม จำกัด
10. สหกรณ์ร้านค้าวาปีปทุม จำกัด
ด้านเศรษฐกิจและการเกษตร
อำเภอวาปีปทุมมีพื้นที่ทำการเกษตรเท่ากับ 304,327 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 87.60 ของพื้นที่อำเภอทั้งหมด ที่นามีพื้นที่ทั้งหมดเท่ากับ 291,302 ไร่ รองลงมาคือพื้นที่พืชไร่ จำนวนครัวเรือนเกษตรกรทั้งหมด 19.332 ครัวเรือน ผลผลิตข้าวโดยเฉลี่ยของอำเภอ เท่ากับ 365 กิโลกรัมต่อไร่
จากข้อมูลการประกอบอาชีพของเกษตรในอำเภอวาปีปทุม จะเห็นได้ว่าจากพื้นที่ทั้งหมด 378,606.25 เป็นพื้นที่ทำนาการเกษตรทั้งหมด 304,327 ไร่ ซึ่งแยกเป็นพื้นที่ทำนา 291,302 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 95.72 พื้นที่ปลูกพืชไร่ 6,547 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 1,15 ไร่ พื้นที่ปลูกไม้ผลยืนต้น 6.478 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 2.13 แสดงว่าชาวอำเภอวาปีปทุมมีอาชีพหลักคือการเกษตร โดยส่วนมากทำนา ปลูกพืชไร่ ปลูกหม่อนเลี้ยงไหม การปลูกไม้ผลไม้ยืนต้น การปศุสัตว์ การประมง และการทำไร่นาสวนผสม
การทำนา พื้นที่ดินส่วนมากเป็นดินกลุ่มดินนา คือดินชุดร้อยเอ็ด มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ ดินขดโคราชดินขุดอุบล และดินขดชุดอื่น ๆ แต่พบไม่มากนัก เกษตรกรใช้ทำนาเกือบทั้งหมดซึ่งเป็นการใช้ประโยชน์ที่ดินไม่เหมาะสมจึงเป็นเหตุให้ผลผลิตข้าวต่ำเป็นพื้นที่ปลูกข้าวโดยอาศัยน้ำฝนเพียงฤดูเดียวในช่วง
การทำไร่นาสวนผสม ปัจจุบันมีเกษตรกรให้ความสนใจทำการเพาะปลูกควบคู่ไปกับการเลี้ยงสัตว์และการประมง โดยเกษตรกรตัวอย่างทำไร่นาสวนผสม โดยการทำนา ปลูกไม้ผล เลี้ยงโค สุกร เป็ด ไก่ การเลี้ยงปลาร่วมด้วย ประสบความสำเร็จเป็นจำนวนมากกระจายอยู่ในตำบลต่าง ๆ
การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม อำเภอวาปีปทุม มีพื้นที่การปลูกหม่อน 2,607 ไร่ เกษตรกรผู้เลี้ยงไหม 3,468 จำนวน ราย มีการเลี้ยงในห้องเลี้ยงแบบต่างๆ คือห้องเลี้ยงไหมแบบห้องสาธิตเอกเทศ ห้องเลี้ยงแบบประหยัดใต้ถุนบ้าน ห้องเลี้ยงแบบมุ้งลวดทั้งยังมีการเลี้ยงแบบดั้งเดิมใช้พันธุ์พื้นเมือง ซึ่งกระจายอยู่ตามหมู่บ้านต่าง อีกจำนวนมากแสดงให้เห็นว่าการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมสร้างรายได้แก่อำเภอวาปีปทุมเป็นมูลค่าที่สูงมากและเป็นการสร้างรายได้ให้แก่เกษตรกร สามารถส่งเสริมให้เป็นอาชีพเสริมแก่เกษตรกรควบคู่ไปกับการทำนาและเป็นการแก้ไขสภาวะการว่างงานหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวให้เกษตรกรมีรายได้ตลอดทั้งปี
การปศุสัตว์
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีสภาพทางภูมิศาสตร์ที่เหมาะสมสำหรับการเลี้ยงสัตว์ อำเภอวาปีปทุมก็เป็นอำเภอหนึ่งมีการเลี้ยงปศุสัตว์จำนวนมากกว่า 8 เปอร์เซ็นต์ ของจำนวนครัวเรือนของอำเภอ มีการเลี้ยงโค กระบือ สุกร และเป็ดไก่ การเลี้ยงส่วนใหญ่จะเป็นรายย่อยรายละไม่มากนัก ลักษณะการเลี้ยงเป็นการเลี้ยงตามธรรมชาติดั้งเดิมตามความเชื่อถือกันมา และมีการเลี้ยงตามสายพันธุ์ที่เป็นที่นิยมของตลาด ซึ่งบางครั้งก็เป็นการผลิตหลักการเลี้ยงเพื่อใช้เป็นแรงงานและเป็นอาหารแก่คน การเลี้ยงสัตว์ในปัจจุบันยังมีปัญหาหลายด้าน เช่น ขาดการวางแผนในการเลี้ยง ราคาสัตว์ตกต่ำ อาหารสัตว์ราคาแพง สัตว์มีสุขภาพไม่สมบูรณ์ มีการเกิดโรคอุบัติใหม่ โรคอุบัติซ้ำสร้างปัญหาต่อสิ่งแวดล้อม และขาดความรู้ในการสร้างมูลค่าเพิ่ม การใช้แรงงานและพลังงานจากการเลี้ยงสัตว์
การประมง
มีแหล่งน้ำสำหรับการทำประมงกระจายอยู่ทั่วไป ซึ่งจะมีน้ำขังเฉพาะฤดูฝนไม่สามารถทำการประมงได้ตลอดปี ยกเว้นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ซึ่งมีเนื้อที่ ตั้งแต่ 100 ไร่ ขึ้นไปจึงจะสามารถทำการประมงได้ตลอดปี มีเกษตรกรผู้เพราะสัตว์เลี้ยงประมาณ 1,552 ราย พื้นที่ทำการประมง 2.293 ไร่
ด้านสังคมและคุณภาพชีวิต
การศึกษา
ระดับวิทยาลัยเทคนิคศึกษา จำนวน 1 แห่ง
สพฐ. จำนวน 81 แห่ง
ห้องสมุดประชาชน จำนวน 1 แห่ง
สถาบันองค์กรทางศาสนา
ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ ร้อยละ 99.40 ศาสนาอื่น ๆ ร้อยละ 0.06 มีจำนวนวัดในพระพุทธศาสนา ดังนี้
- วัด จำนวน 140 แห่ง
- สำนักสงฆ์ จำนวน 16 แห่ง
สาธารณสุข
โรงพยาบาลขนาดใหญ่ ขนาด 60 เตียง จำนวน 1 แห่ง
- สำนักงานสาธารณสุข จำนวน 1 แห่ง
- สถานีอนามัยประจำตำบล / หมู่บ้าน จำนวน 22 แห่ง
- คลินิก จำนวน 31 แห่ง
- ร้านขายยาแผนปัจจุบัน จำนวน 12 แห่ง
ระบบหลักประกันสุภาพ
- จำนวน 8,073 คน สิทธิข้าราชการ
- สิทธิประกันสังคม จำนวน 21,854 คน
- สิทธิบัตรทอง จำนวน 74,510 คน
การคมนาคม
- สถานีขนส่ง / รถประจำทาง จำนวน 1 แห่ง
- ถนนทางหลวงแผ่นดิน จำนวน 4 สาย
- ถนนทางหลวงชนบท จำนวน 8 สาย
การโทรคมนาคม / การสื่อสาร
- ที่ทำการไปรษณีย์ จำนวน 1 แห่ง
- สถานีวิทยุโทรทัศน์ จำนวน 1 แห่ง
- วิทยุชุมชน จำนวน 7 แห่ง
การบริการพื้นฐาน
- ประปามาตรฐาน จำนวน 1,895 ครัวเรือน
- ประปาหมู่บ้าน จำนวน 25,237 ครัวเรือน
- ไฟฟ้า หมู่บ้านที่ไฟฟ้าเข้าถึง จำนวน 241 หมู่บ้าน
การท่องเทียว/แหล่งประวัติศาสตร์น่าสนใจ
- งานสร้างกู่บ้านแดง จัดในช่วงวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 5 ของทุกปี
- งานออนซอนกลองยาวชาววาปีปทุม
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
อำเภอวาปีปทุม ไม่มีแหล่งน้ำต้นน้ำลำธารและภูเขา มีลำห้วยไหลผ่านอำเภอเป็นระยะทาง 43 กิโลเมตร ซึ่งมีปัญหาในเรื่องดินเค็มบริเวณทั้งสองฟากฝั่งที่ไหลผ่าน นอกจากนี้ยังมีห้วยโคกสูงและลำห้วยจอกขวางเป็นอ้างเก็บน้ำขนาดเล็ก ปริมานนน้อยคุณภาพดินเป็นดินทรายที่คุณภาพดินไม่ดีมีพื้นที่ป่ไม่ที่สำคัญได้แก่ ป่โคกใหญ่ ป่าโคกนกแซวครอบคลุมพื้นที่ 5 ตำบล 14 หมู่บ้าน ซึ่งมีการบุกรุกตัดไม้ทำลายป่าและแนวเขต โดยในปี พ.ศ. 2562 อำเภอได้ชี้แจงทำความเข้าใจกับชาวบ้านและสามารถเข้าไปดำเนินการรังวัดออกหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง เรียบร้อยแล้วในหมู่บ้านยังไม่มีท่อระบายน้ำเพียงพอ ทำให้เกิดน้ำท่วมขังภายในหมู่บ้าน เป็นประจำ ส่วนในเขตเทศบาลยังมีปัญหาเรื่องความแออัดของตลาดสด และบริเวณสถานีขนส่ง แสงสว่างตามถนนช่องระบายน้ำอุดตันประกอบกับเป็นพื้นที่ต่ำและมีการปรับพื้นที่อย่างไม่เป็นระบบทำให้น้ำท่วมขังได้ง่าย ไม่มีสวนสาธารณะและที่พักผ่อน (ในเขตเทศบาล)
ทรัพยากรดิน
สภาพดินโดยทั่วไปเป็นดินปนทราย เช่น ดินร่วนปนทราย ดินเหนียวปนทรายบางพื้นที่เป็นหินลูกรัง คุณภาพดินต่ำ ไม่มีความเหมาะสมต่อการทำเกษตรกรรม
ทรัพยากรน้ำ
- มีลำห้วย 12 แห่ง หนองน้ำ 131 แห่ง สระน้ำ 160 แห่ง
- ฝ่ายน้ำล้น 31 อ่างเก็บน้ำ / ฝาย (กรมชลประทาน) 33 แห่ง
ทรัพยากรป่าไม้
อำเภอวาปีปทุมมีพื้นที่ ป่า 140 แปลง เนื้อที่ 23,758 ไร่ (คิดเป็นร้อยละ 6.17 ของพื้นที่ทั้งหมด) ป่าไม้เหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นป่าชุมชนที่ได้ขึ้นทะเบียนไว้ ป่าในที่ดินสาธารณะประโยชน์ทั้งที่มี น.ส.ล. และยังไม่ได้ออก น.ส.ล. และป่าสงวนแห่งชาติอีกเล็กน้อยซึ่งเป็นรอยต่อระหว่างอำเภอ
สภาพแวดล้อมและมลภาวะ
- ในเขตเทศบาลสภาพพื้นที่อยู่ในระดับต่ำขาดระบบการระบายน้ำที่ดี มีน้ำท่วมขัง
- ทรัพยากรป่าไม้มีน้อย อากาศร้อนอบอ้าว ปริมาณน้ำฝนน้อย
- ยังขาดการจัดสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อมที่ดี ทั้งในเขตเทศบาลและนอกเขตเทศบาล