แหล่งผลิต/ที่มา สถาบันวิจัยรุขเวช มหาวิทยาลัยมหาสารคาม อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม                  "เฮือน" ตามพจนานุกรมภาษาถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ของ สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ เป็นคำนาม มีความหมาย เช่นเตียวกับเรือน และพจนานุกรม ภาคอีสาน-ภาคกลาง ฉบับปณิธาน ของ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ "เฮือน" เป็นคำนาม หมายความว่าสิ่งปลูกสร้าง สำหรับเป็นที่อยู่ = เรือน. เฮือนโข่ง, เฮือนโล่ง น. เรือนเปิด มีแต่โครงไม่กั้น ฝา. เฮือนไฟ น. ครัว เฮือนย้าว น.เรือนชั่วคราว, เรือนเล็กๆ ส่วนมากมี สองห้อง เสาไม้ไม่ทุบเปลือก คำว่า "บ้าน" กับ "เฮือน" สำหรับความเข้าใจของชาวอีสานแล้วจะ ต่างกัน คำว่า "บ้าน" มักจะหมายถึง "หมู่บ้าน" มิใช่เป็นหลังๆ ส่วนคำว่า "เฮือน" นั้น ชาวอีสานหมายถึง เรือนที่เป็นหลังๆ นอกจากคำว่า "เฮือน" แล้ว อีสานยังมีสิ่งปลูกสร้างที่มีลักษณะการใช้สอยใกล้เคียงกัน แต่รูปแบบ แตกต่างกันไป เช่น คำว่า "โฮง" หมายถึงที่พักอาศัยที่ใหญ่กว่า "เฮือน" มักมี หลายห้อง เป็นที่อยู่ของเจ้าเมืองในสมัยโบราณ คำว่า "คุ้ม" หมายถึง บริเวณที่มี "เฮือน" รวมกันอยู่หลายๆ หลัง เป็นหมู่อยู่ในละแวกเตียวกัน คำว่า "ตูบ" หมายถึง กระท่อมที่ปลูกไว้เป็น ที่พักชั่วคราว มุงด้วยหญ้าหรือใบไม้ ชาวอีสานมีความเชื่อในการสร้างเรือนให้ ด้านกว้างหันไปทางทิศตะวันออกและตะวันตก ให้ด้านยาวหันไปทางทิศเหนือ และใต้ ซึ่งเป็นลักษณะที่เรียกว่า วางเรือนแบบ "ล่องตาเว็น" เพราะถือกันว่า หากสร้างเรือนให้ "ขวางตาเว็น" แล้วจะ "ขะลำ" คือเป็นอัปมงคล ทำให้ผู้อยู่ ไม่มีความสุข บริเวณรอบๆ เรือนอีสานไม่นิยมทำรั้ว เพราะเป็นสังคมเครือ ญาติ 

การจัดวางแผนของห้องและองค์ประกอบต่างๆ ในเรือนไทยอีสาน

        มีดังนี้ ๑.  เรือนนอนใหญ่ จะวางด้านจั่วรับทิศตะวันออก-ตะวันตก ส่วนมาก จะมีความยาว ๓ ช่วงเสา เรียกว่า "เรือนสามห้อง" ใต้ถุนโล่ง ชั้นบนแบ่งออก เป็น ๓ ส่วนคือ ๑.1 ห้องเปิง เป็นห้องนอนของลูกชาย มักไม่กั้นห้อง ๑.๒ ห้องพ่อ-แม่ อาจกั้นเป็นห้องหรือบางทีก็ปล่อยโล่ง ๑.๓ ห้องนอนลูกสาว มีประตูเข้ามีฝากั้นมิดชิด หากมีลูกเขย จะให้นอนในห้องนี้ ส่วนชั้นล่างของเรือนนอนใหญ่ อาจใช้สอยได้อีกกล่าวคือ กั้นเป็นคอกวัวควาย ฯลฯ ๒.  เกย (ชานโล่งมีหลังคาคลุม) เป็นพื้นที่ลดระดับลงมาจากเรือน นอนใหญ่ มักใช้เป็นที่รับแขก ที่รับประทานอาหาร ส่วนของใต้ถุนจะเตี้ยกว่า ปกติ ซึ่งอาจใช้เป็นที่เก็บฟืน