บ้านไทยอีสานโบราณ อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม

แหล่งผลิต/ที่มา    พิพิธภัณฑ์บ้านอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ตำบลท่าขอนยาง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม

ประวัติความเป็นมาบ้านไทยอีสาน

        บ้านไทย หมายถึง บ้านไทยหรือเฉพาะตัวเรือนไทยโบราณภาคกลาง สร้างด้วยไม้มีบริเวณ พราะเรือนไทยสร้างเป็นหลังๆ หรือกลุ่มย่อมมีบริเวณ ด้วย ทั้งนี้อนุโลมตามภาษาพูดและความเข้าใจ เช่นกล่าวว่า ปลูกบ้านก็หมาย ถึงปลูกเรือนนั่นเองและคำว่า เรือน ในภาษาพูดไม่ค่อยนิยมใช้มักใช้คำว่า บ้าน แทนเป็นส่วนใหญ่และในบางกรณีพูดว่า มีเรือน หมายถึงหญิงหรือชายได้ สมรสเป็นผัวเมียกันแล้วก็ใด้ ความหมายคือมีเรือนหอสำหรับพักอาศัยสำหรับ ครอบครัวเริ่มต้น 

เรือนหมู่

        คือเรือนปลูกอยู่ในที่เตียวกันมีหลายหลังในระยะต่อมาเมื่อมีความ เจริญแล้วอาจมีนอกชานแล่นกลางติดต่อกันได้ตลอด เรือนเหล่านี้หลังหนึ่ง เป็นเรือนเดิมซึ่งพ่อแม่อยู่ ส่วนนอกนั้นเป็นเรือนหลังย่อมกว่าเป็นที่อยู่ของ บุตรสาวที่มีเรือนไปแล้วจะมีจำนวนกี่หลังก็สุดแล้วแต่จำนวนบุตรสาวซึ่งมี เรือนแล้วไปปลูกเรียงกันถัดเรือนเติมออกมาทางด้านหน้าทั้งสองข้าง เรือน หลังเดิมเรียกว่าหอกลาง ส่วนเรือนนอกนั้นเรียกหอรี เพราะปลูกไปตามยาว ถ้ามีเรือนปลูกอีกหลังหนึ่งเป็นด้านสกัด ก็เรียกว่าหอขวาง ตามปรกติมักกั้น ฝาแต่สามต้าน เปิดโล่งไว้แต่ต้านหน้า สำหรับเป็นที่รับแขก ถ้าเรือนหมู่นี้ เป็นของคหบดีผู้มั่งคั่งมักมีเรือนโถงปลูกขึ้นหลังหนึ่งที่ตรงกลางชานสำหรับ เอาไว้นั่งเล่นหรือใช้เป็นที่เมื่อเวลามีงาน เช่น สวดมนต์เลี้ยงพระ เป็นต้น หอนั่งนั้นไม่จำเป็นจะต้องปลูกอยู่กลางชานเสมอไป จะใช้เรือนหลังไหนซึ่งยัง ไม่มีคนอยู่และเปิดเป็นห้องโถงใช้เป็นหอนั่งก็ได้นอกจากนี้อาจมีเรือนหลัง เล็กๆ สำหรับเลี้ยงนกจะปลูกไว้ตรงไหนก็ได้แล้วแต่จะเห็นเหมาะ เรือนอย่าง นี้เรียกว่าหอนก ด้านหลังของหอนั่งมักปลูกเป็นร้านต้นไม้ โดยมากเป็นไม้เถา ซึ่งดอกมีกลิ่นหอม